Кәмелетке толмағандардың Қазақстанда жеке кәсіпкерлік қызметін жүзеге асыруы: Заңдық аспектілер мен халықаралық тәжірибе

Кәмелетке толмағандардың ЖК ашу мүмкіндігі

Қазақстанда кәмелетке толмағандардың жеке кәсіпкерлік (ЖК) ашу мүмкіндігі заңнамалық тұрғыдан реттеледі. Бұл мәселе ҚР Кәсіпкерлік кодексі, ҚР Азаматтық кодексі және ҚР Салық кодексімен анықталады.

Жеке кәсіпкерлік анықтамасы

ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 30-бабына сәйкес, жеке кәсіпкерлік – бұл ҚР азаматтарының және қандастардың дербес, бастамашылық қызметі. Мұндай қызмет таза табыс алуға бағытталған, жеке тұлғалардың өз мүлкіне негізделген және олардың тәуекелі мен мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылады.

ЖК ашу үшін қажетті құжаттар

Жеке кәсіпкер ретінде мемлекеттік тіркеу үшін кәмелетке толмағандар салық органына немесе «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы арқылы мына құжаттарды тапсырады:

• салықтық өтініш;
• ЖК орналасқан жерін растайтын құжат.

Егер өтініш беруші кәмелетке толмаған болса, заңды өкілдердің келісімі қоса беріледі. Егер келісім жоқ болса немесе тек біреуінің келісімі берілсе, онда мына құжаттардың бірі ұсынылады:

• кәмелетке толмағанның некеге тұрғаны туралы куәлігінің көшірмесі;
• қамқоршылық және қорғаншылық органының шешімі;
• соттың кәмелетке толмағанды толық әрекетке қабілетті деп тану туралы шешімі.

Кәмелетке толмағанның әрекетке қабілеттілігі

Кәмелетке толмағанның әрекетке қабілеттілігі ҚР Азаматтық кодексінің 17-бабымен реттеледі. Әрекетке қабілеттілік толық көлемде кәмелеттік жасқа, яғни 18 жасқа толғанда пайда болады. 14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандардың әрекетке қабілеттілігі шектелген, олар тек ұсақ-түйек тұрмыстық мәмілелерді жасай алады.

14-тен 18 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар заңды өкілдерінің келісімімен мәмілелер жасай алады. ҚР АК 22-бабына сәйкес, олар өз еңбекақысын, стипендиясын және басқа да табыстарын өз бетінше пайдалануға құқылы.

Эмансипация

Кәмелетке толмағанды толық әрекетке қабілетті деп тану (эмансипация) ҚР АК 22-1-бабымен реттеледі. Эмансипация 16 жастан бастап мүмкін, егер кәмелетке толмаған еңбек шарты бойынша жұмыс істеп жүрсе немесе заңды өкілдерінің келісімімен кәсіпкерлік қызметпен айналысса.

Эмансипацияның мақсаты – кәмелетке толмағанның әр мәміле жасаған сайын заңды өкілдердің келісімін алу қажеттілігінен босату. Эмансипацияның рәсімі қамқоршылық органының шешімімен немесе сот шешімімен жүзеге асырылады.

Эмансипация рәсімі

Эмансипация рәсімі үшін кәмелетке толмағанның заңды өкілдерінің келісімі қажет. Егер ата-ананың бірі келісім бермесе, қамқоршылық органы келесідей әрекет етеді:

• келіспеген ата-ананың уәждері қаралады;
• егер уәждер маңызды деп танылса, эмансипацияға бас тартылуы мүмкін;
• егер уәждер маңызды емес деп танылса, қамқоршылық органы оң шешім қабылдауға құқылы.

Эмансипация қайтымсыз акт болып табылады және оны жою мүмкін емес.

Некеге тұру арқылы әрекетке қабілеттілік

Кәмелетке толмаған толық әрекетке қабілеттілікті некеге тұрған кезде де алады. ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодексінің 2 және 3-тармақтарына сәйкес, некелік жасты 2 жылдан артық емес мерзімге төмендету мүмкіндігі бар, егер жүктілік немесе ортақ баланың дүниеге келуі себеп болса.

Қорытынды

Кәмелетке толмағандар ҚР заңнамасына сәйкес, егер заңды өкілдердің келісімі немесе толық әрекетке қабілеттілік жағдайлары орындалса, өз атына ЖК тіркеуге құқылы. Эмансипация рәсімі мен некеге тұру арқылы толық әрекетке қабілеттілік алу мүмкіндіктері кәмелетке толмағандардың кәсіпкерлік қызметпен айналысуына жол ашады.